Vanvn- Tiếp nối thành công của mảng sáng tác văn học thiếu nhi với nhiều giải thưởng có giá trị, sau 5 tập truyện ngắn, nhà văn Nguyễn Thu Hằng đã cho ra mắt bạn đọc cuốn sách “Thức dậy với mặt trời” được nhà xuất bản Kim Đồng phát hành năm 2025.
Truyện dài gồm 16 phần, mở đầu là cảnh sân ga nhộn nhịp. Vinh, cậu bé người thành phố được nhận nhiệm vụ về quê trông nhà trông vườn cho bà. Theo bước chân cậu bé Vinh về làng, nhà văn dẫn dắt bạn đọc đi từ thú vị này đến thú vị khác. Bắt đầu từ chuyện Miếu Cây đa với lời đồn bị ma rủi của chú xe ôm áo xanh. Làng An quê ngoại, nơi ấy có cánh đồng lúa xanh miết, nhiều vườn cây cổ thụ. Vườn của bà có đủ các loại nhãn, mít, ổi, vải, thân to cả vòng tay ôm không xuể, những cây táo ta mọc xung quanh vườn như hàng rào. Khóm hồng nhung trước sân bung nở và con mèo Bông lông trắng mắt xanh dễ thương. Giọng văn linh hoạt, sinh động với những câu tả cảnh đượm màu sắc, âm thanh như hiện lên ngay trước mắt bạn đọc hình ảnh một làng quê gần gụi với góc sân, ao vườn.
Thú vị hơn cả, đó là những điều bí mật trong khu vườn. Khu vườn tưởng chừng yên tĩnh mà đầy biến động. Trên cây nhãn già có tổ ong nguy nga, tráng lệ, đẹp như lâu đài. Những câu chuyện gần gũi, chân thực như chuyện bà ngoại cất giữ chìa khóa cổng và nhà. Nơi cất giấu không hẳn là kín đáo nhưng cũng hết sức bí mật để mỗi lần con cháu về quê mà bà đi đâu đó thì vẫn có thể mở cửa vào nhà: “Chui qua rào râm bụt vào trong sân, tôi nhắc cái chum tương vị trí thứ hai lên, ở đấy có hai chiếc chìa khóa đã hơi han để mở cổng”.
Sự quan sát tỉ mỉ và tinh tế của nhà văn thể hiện qua việc miêu tả, cách kể chi tiết khắc họa rõ nét tính tự giác cao, sự chăm chỉ, cần mẫn của bầy ong trong khu vườn. Chúng rộn ràng xây tổ và lấy mật chẳng khác nào như một công trường.
Tạo tình huống độc đáo từ việc vô tình làm chết ong Chúa, Vinh bị biến hình thành ong Chúa thế thân. Nhà văn đã thành công trong việc hóa thân trở thành cô Ong chúa với cách nhìn, cách cảm đầy trẻ thơ. Những suy nghĩ hồn nhiên, ngộ nghĩnh nhưng cũng có sự lý giải không kém phần thuyết phục. Một thế giới nhân vật đáng yêu nhưng cũng tượng trưng cho đa dạng tính cách ở các lứa tuổi. Ở đó có lũ bạn Kiên, Hùng, Nhung, chú ong thợ Vàng Cánh Gián, chàng ong đực số Một, số Hai, bác ong thợ già, chú ong Hoa, gã Thạch sùng, chàng Đom đóm và bạn Nhện con. Bầy ong đoàn kết, cần mẫn, mỗi người một công việc. Con xây tổ, con đi lấy mật, lấy phấn, con thì quạt mát, con canh trứng, cho ấu trùng ăn, con vít nắp những lỗ mật đã đầy: “Tiếng kêu vo ve, tiếng đập cánh vù vù, cảm tưởng như đây là một công trường đang xây dựng. Mỗi chú ong tự giác làm nhiệm vụ của mình không cần phải sai bảo và phân chia thứ bậc”. Ong Chúa là linh hồn của tổ, chỉ ở trong tổ ăn và đẻ, có ong đực và ong thợ kề cận. Những chuyến bay của nhóm ong thợ đi lấy phấn và mật hoa. Nhiệm vụ của ong đực là ở trong tổ quạt gió và canh trứng. Mỗi chú ong như một kiến trúc sư có tay nghề, có tinh thần trách nhiệm cao, sẵn sàng bảo vệ ong Chúa và bảo vệ tổ khi phải đối đầu với nguy hiểm. Đó là lúc gặp trận mưa bão càn quét khu vườn, lúc lại là sự tấn công của Kiên và Hùng hay trước việc ăn trộm nhộng ong của gã Thạch Sùng. Dù xảy ra sự việc gì, bầy ong vẫn luôn đoàn kết, sẵn sàng anh dũng chiến đấu đến hơi thở cuối cùng.
Từ việc Vinh bị biến hóa thành ong Chúa bất đắc dĩ rồi trở thành ong Chúa đích thực với đầy đủ bản lĩnh của người thủ lĩnh, mưu trí, dũng cảm, giàu tình thương, trở thành cái máy đẻ trứng nhưng cũng có đôi lúc không kém phần mộng mơ. Ong Chúa thông thái trong cách chỉ huy đàn ong, dõng dạc như một vị tướng, dàn trận quyết bảo vệ tổ. Sự tốt bụng của ong Chúa khi tha cho Đom đóm, chỉ đường cho chú chàng về ao bèo khi bay đi trong đêm, bị mưa to thổi bạt đến, đâm sầm vào tổ bị bầy ong hiểu nhầm là kẻ địch tấn công. Chuyện Nhện con đột nhập vào lâu đài được ong Chúa che giấu, bao bọc. Ong chúa linh hoạt tìm ra phương án mang đến bài chữa giải độc hiệu nghiệm trong lúc cấp bách đã cứu được ba chú ong thợ bị ngộ độc thuốc trừ sâu khi đi lấy mật trên ruộng hoa bí về. Ấy là nhờ bài nước trà gừng giải độc của mẹ trong lần bố bị say rượu.
Được bầy ong tôn sùng là thế nhưng đôi khi ong Chúa khiến người đọc phì cười bởi sự giận dỗi rất trẻ thơ. Chuyện Vinh hình dung ra cảnh mình phải cho chúa Tơ bú sẽ giống như những bà mẹ cho con bú sau khi cai sữa, sẽ hủy hoại vòm ngực con trai của mình. Nhiều lần muốn tuyệt thực vì không muốn đẻ nhưng khi chú ong thợ mang bữa mật thơm ngon đến mời thì không cưỡng được, lại ăn ngấu nghiến.
Nhà văn Nguyễn Thu Hằng còn tài tình trong việc đan xen giữa những câu chuyện hiện thực của bầy ong với những câu chuyện từ sự hồi nhớ, liên tưởng của cậu bé Vinh với bà ngoại và lũ bạn, lúc nhớ bố mẹ, thèm được ăn các món mẹ nấu. Từ việc phải thực hiện nghĩa vụ của một bà đẻ nên Vinh thấu hiểu được những nhọc nhằn, vất vả để rồi biết thương mẹ nhiều hơn.
Truyện hấp dẫn bạn đọc còn bởi những đoạn văn tái hiện những phân cảnh tác chiến đầy kịch tính với kẻ địch làm toát lên sự dũng cảm, gan dạ của bầy ong. Chuyện chống mưa bão, đấu với gã Thạch Sùng tham ăn, hay kiên quyết bảo vệ tổ trước sự chọc phá liều lĩnh của Kiên và Hùng cho thấy dũng khí của bầy ong như những biến binh thực thụ. Thông qua chuyện bị ngộ độc của 3 chú ong thợ, nhà văn ca ngợi sự đoàn kết, giàu lòng yêu thương, coi cái chết nhẹ tựa lông hồng, sẵn sàng hy sinh bản thân mình vì tập thể. Khi ong sắp qua đời sẽ bay ra khỏi tổ, đến một đám hoa nào đó chết để không làm ảnh hưởng tới bầy đàn. Cái chết làm cho sự sống sinh sôi, như một chuyến bay mãi không bao giờ trở về.
Khả năng quan sát của nhà văn còn cho bạn đọc được biết quy luật của họ nhà ong mật. Khi có chúa mới chúa cũ sẽ ra đi, dẫn ít quân bay sang vùng khác để xây dựng lại từ đầu, nhường cơ ngơi cho con, để lại cơ số trứng sắp nở cho bầy đàn được đông đúc. Chuyện bác ong già khiến ta cảm động trước sự lo lắng cho việc duy trì và phát triển nòi giống với nhiều kinh nghiệm và ý tưởng hay. Đó là cách bác làm bạn với bầy chim, mời chúng đến thưởng thức nhãn ngọt trong vườn và nhờ rỉa vỏ để đàn ong lấy đường về tổ làm mật nhằm tích trữ lương ong.
Truyện lấp lánh những kỷ niệm tuổi thơ với những trò chơi cùng bao điều thú vị trong khu vườn của ngoại không chỉ của riêng cậu bé Vinh mà bạn đọc có lẽ cũng tìm thấy chính mình ở trong đó. Ta như lạc vào khu vườn có vạt nắng óng ánh, từ vạt nắng vỡ ra tiếng cười khúc khích. Ở đó có cô bé Nhung, họa sỹ vườn, tết bím tóc hai bên đang mê mải vẽ cùng bạn mèo Bông lông trắng mắt xanh. Hình ảnh tổ ong mật có hình như giọt nước khổng lồ treo giữa cành nhãn như một lâu đài nguy nga neo mãi trong trí nhớ bạn đọc.
VŨ THỊ THANH HÒA
