Bố mẹ tôi gặp nhau nên vợ, nên chồng trong trại điều dưỡng thương binh. Hạnh phúc lớn nhất của một người phụ nữ khi làm mẹ là được cất lời hát ru. Vậy mà mẹ tôi, một ca sĩ có hạng của đoàn văn công giải phóng lại không có cái diễm phúc đó. Mẹ đã mất đi tiếng nói và nhiều thứ khác trong chiến tranh.

Có một lần vắng bố, tôi hờn khóc, mẹ vỗ về thế nào cũng không nín. Mẹ mở nhạc, múa, tôi nhìn chăm chú rồi toét miệng cười. Bắt gặp hình ảnh đó, bố động viên mẹ theo học ở trường dành riêng cho những người câm điếc. Học xong mẹ xin ở lại, gia đình tôi gắn bó với trường từ đó.

Đến tuổi đi học, một buổi tôi cắp sách tới trường như những đứa trẻ bình thường khác, buổi còn lại tôi ngồi cùng các bạn trong lớp của mẹ. Công việc đã trả lại cho mẹ niềm tin, sự yêu đời. Mẹ vui thấy mình có ích. Cả nhà tôi chỉ nhìn nhau đã hiểu điều định nói. Tôi trở thành cái gạch nối giữa mẹ, các bạn câm điếc với mọi người xung quanh. Tôi “nói” hộ họ trong những lúc giao tiếp. Có người đã khóc, họ không ngờ tới những “lời” thổ lộ chứa chan tình cảm của con mình. Họ yêu cầu tôi dạy cho biết thứ tiếng nói lặng im. Vô tình tôi trở thành “cô giáo” từ những ngày ấy. Thời gian sau, lớp học của mẹ được đầu tư nâng cấp trở thành nơi đặc biệt, đón nhận cả lũ trẻ con bị di chứng của chất độc da cam. Gọi là lớp cho oai, chứ thực ra đây chỉ là nơi dự bị, nhằm giúp cho các bạn ấy nắm được những kiến thức sơ đẳng nhất, tạo điều kiện cho việc tiếp cận hoà nhập với xã hội, giống như những đứa trẻ bình thường khác. Lớp ghép, được chia ra làm nhiều loại hình đào tạo.

Khuyết tật của các bạn đa dạng, trí tuệ cũng chẳng giống nhau. Di chứng chất độc da cam trong chiến tranh biểu hiện rất rõ trên cơ thể của từng người. Các bạn thiệt thòi hơn những đứa trẻ  khác, nhưng cũng có mặt mạnh. Vấn đề cơ bản ở đây là tìm cho ra, khuyến khích động viên phát huy những ưu điểm và giúp họ có được niềm tin trong cuộc đời. Mẹ vất vả nhiều, vì ở mỗi một dạng tàn tật, phải tìm một cách học riêng sao cho phù hợp. Nhưng cuộc sống chẳng bao giờ lấy đi của một con người tất cả mọi thứ mà họ có.

Thấy mẹ băn khoăn, lo lắng trong việc tìm người làm MC cho chương trình Hội diễn văn nghệ của các bạn nhỏ trong trường, tôi ngỏ lời:

– Mẹ để con làm cho.

Ban đầu mẹ từ chối với lý do:

– Không được! Năm nay là năm con chuẩn bị thi chuyển cấp. Mẹ sợ bài vở quá nhiều, thời gian con học còn không đủ nữa là…

Sau tôi nài nỉ và chứng minh bằng lực học, mẹ xuôi dần. Thực ra việc tôi làm MC cũng thật đơn giản, chẳng tốn nhiều thời gian, công sức. Nhà tôi lại nằm ở kế bên khuôn viên của trường.

Chương trình tham gia hội diễn văn nghệ của các bạn trong lớp học đặc biệt của mẹ được bố trí vào thời gian cuối. Mặc dù đã được thông báo và thuộc lầu nội dung, song mẹ tôi không khỏi băn khoăn lo lắng. Sự lo lắng ấy chẳng phải là không có căn cứ. Liệu bọn nhỏ có làm được điều chúng muốn. Khán giả sẽ phản ứng ra sao, tình cảm của người thân và thái độ của ban giám khảo. Những tiếng xì xầm xung quanh càng làm mẹ hồi hộp căng thẳng. Mẹ có cái cảm giác dường như chính bản thân mình phải chịu sức ép tâm lý này, chứ không phải lũ trẻ. Ban Giám khảo có người bày tỏ thái độ ái ngại: “Những đứa lành lặn, được đi học hết lớp năng khiếu này đến chương trình khác còn biểu diễn chẳng ra gì. Huống hồ bọn trẻ tật nguyền”.

Trái ngược với sự lo lắng của người lớn, tôi và các bạn vô tư thể hiện. Các tiết mục: Đơn ca, đọc tấu nhạc cụ, ngâm thơ, tốp ca được chúng tôi trình bày khá suôn sẻ. Đến màn diễn tổng hợp, cái chốt của chương trình bắt đầu. Đột nhiên, toàn bộ đèn trong rạp vụt tắt. Khán giả bực bội lên tiếng: “Lại mất điện rồi. – Không! Chắc diễn kịch hoặc múa đây. Phải thay đổi bài trí lại sân khấu, đạo cụ. – Vậy tắt đèn trên đó là được, sao phải ngắt cả cầu dao tổng…”. Những bóng đen di chuyển trên sân khấu, tiếng lịch kịch vang lên. Rồi cả rạp bừng sáng, các loại đèn pha bật đồng loạt, tập trung rọi thẳng lên sàn diễn.

Mọi người ồ lên, khi thấy lũ trẻ lặng im như những pho tượng, đứng ngồi vạ vật đủ kiểu. Họ đưa mắt dò hỏi, chúng định biểu diễn loại hình nghệ thuật gì thế nhỉ?

Những âm thanh quen thuộc của cuộc sống hàng ngày nổi lên. Các bạn tôi thể hiện những động tác sinh hoạt đời thường. Với những người khoẻ mạnh hoàn thiện, điều đó thật dễ dàng. Song, đối với lũ trẻ tật nguyền, việc tái hiện quả là một kỳ công. Có thao tác các bạn làm trong những tư thế, ta không hề tưởng tượng nổi.

Một bạn miêu tả cảnh vừa dỗ em, vừa nấu cơm. Hôm nay, bố mẹ về muộn, em đói, bạn ấy phải tự xoay sở. Trong lúc chờ cơm chín, bạn sắp đũa chọn bát bày ra mâm. Sự túng thiếu hiện rõ qua hơn chục cái bát, bị sứt mẻ đủ kiểu. Bạn giơ một cái bát men B52 của bộ đội bị thủng cho mọi người xem, thấy chiếc bát vô dụng, bạn đưa cho em chơi. Đứa em giơ cao cái bát, nhìn khán giả qua lỗ thủng, nhoẻn miệng cười. Rồi bạn múc nước đổ vào từng cái một.

Mọi người sốt ruột: Chúng định giở trò gì đây? Bất chợt, cả hai đứa trẻ dùng đũa ăn cơm cùng gõ vào dãy bát bằng những cánh tay lành lạnh duy nhất. Phải chăng bố thường làm trò này dỗ chúng, giờ đây bọn trẻ bắt đầu phải tự an ủi mình.